IBDP Türkçe A: Edebiyat Kâğıt 1 Sınavına Yönelik Öneriler

Değerli öğretmenler ve öğrenciler,Bu yılki sınav geride kaldı; şimdi ise hem kasım dönemi hem de gelecek yıl yapılacak sınavlar için hazırlıklara başlamak adına en uygun zamandayız. Etkili bir yazı planlamasıyla, özellikle Dil A dersine odaklanmak mümkündür. Ne yazık ki, bu ders genellikle somut bir çalışma alanı sunmadığı düşüncesiyle geri planda bırakılıyor ve bu durum, düşük başarı ortalamalarıyla kendini gösteriyor.

Kağıt 1 için şu temel önerileri göz ardı etmeyiniz:

• Yönlendirici soruyu merkeze alın. Bu hem anlama hem de metnin biçimine dönük bir soru. Odakta kalmalı ve bu soru etrafında bir yazı geliştirmelisiniz. Soruyu ve metinleri anladığınızı göstermenin farklı yolları var tabii ama temel olan sorudaki anahtar kavram ne ise onu kendi cümlelerinizle açıklamak ve bu eksende bir yazı kurmak. Soru, "edebi metinde gerilimi" soruyorsa gerilimle ne kastedildiğini söylemelisiniz. "Kadın erkek ilişkileri" soruluyorsa edebi metin bağlamında bu karakter ilişkilerine değinmelisiniz. Yönlendirici soruyu kullanmıyorsanız, yönünüzü girişte açıkça ifade etmelisiniz.

  
  

• Doğrudan yazıya başlamayın. Etkili bir planlama olmadan girişilen bir yazının dağınık olma ihtimali oldukça yüksek. Öncelikle metni dikkatlice okuyun ve metnin türüne göre notlar alın, oklar çıkararak o paragraftaki/bölümdeki temel düşünceyi belirleyin. Yazınızın gelişme paragrafını, soruya da yanıt verecek şekilde, bu düşünceler etrafında toparlayabilirsiniz. Özellikle düşünce/duygu anlamında bir gelişim varsa bunu gözlemlemek ve ele almak akıllıca olacaktır. Ben, etkili bir planlama için yüzde yirmilik bir sürenin ayrılmasını uygun buluyorum. (Bu esnada işinize yarayacak edebi özellikleri ide belirlemiş olursunuz.)

  
  

• Metnin dışına çıkmamalısınız. Özellikle giriş ve sonuç kısımları bu riski barındıran yerlerdir çünkü öğrenciler biraz da algılama hünerlerini göstermek isterler ki bunda da bir sorun yok aslında ama bu hüner, metnin verdikleri ile sınırlı olmalı ve Eco'nun "Aşırı Yorum" kavramına bizi götürmeli. Yorumun bazı sınırları var ve metnin bağlamıyla sınırlı. Metnin verdiklerinden, ima ettiklerinden çıkarımlar yapılabilir; daha fazlası değil. Girişte, genellemelerden kaçınarak doğrudan konuya girmekte ve yönlendirici soruyu yanıtlamakta fayda var. Ayrıca sonuç bölümü daha önce söylenenlerin basit bir önerisi olmamalı, yazının ana bulgularını sentezlemeli ve anlamlı bir sonuca ulaşmalıdır.

  
  

• Metnin edebi türüne yönelik özelliklere hâkim olun. Bir deneme ile şiir farklı beklentilerle ve edebi araçlarla biçimlenirler. Deneme için düşünceyi geliştirme yolları ve ikna edici teknikler merkezdeyken şiir imgeye ve ahenk unsurlarına yaslanır. Dört edebi türe de (kurmaca düzyazı, şiir, tiyatro, kurmaca dışı) dikkatlice çalıştığınızdan emin olunuz. Yaz boyunca dört edebi türe ait metinlerle hemhal olmak faydalı olacaktır.

  
  

• Edebi özellikleri belirlemek lazım ama kağıt 1 çalışması da metindeki tüm edebi unsurların listelenmesi ve özetlenmesi anlamına gelmiyor. Soruya yanıt veren ve yazıyı destekleyen, olmazsa olmaz, edebi unsurları kullanmak ve detaylandırmak mühim. Bir edebi özelliğin metne etkisini değerlendirmek, okurdaki algısını gözlemlemek gerekir. Yeterince derinleştirilmeyen, açıklanmayan ve anlam-yapı bağını gözetmeyen tespitler, harika da olsalar, iyi puan alamazlar. Özellikle B ölçütünden çok düşük puan alınmasının sebebi de bu. Özellikler belirleniyor ama bunların etkisi açıklanmıyor. Çoğu zaman, analizde ya doğrudan ya dolaylı alıntılar var ve analiz, bunların tekrar edilmesi şeklinde, çoğu zaman da nitelikli desteklenmemiş ifadelerle bezeli.

  
  

• Bilgi, anlama ve yorumlama aşamalarına ve diğer unsurlara hâkim olun. Ölçütleri dikkatlice inceleyin ve bakış açınızı derinleştirin. Özellikle A ölçütüne odaklanın: “Bilgi= Ne söylüyor? Anlama= Neden ve nasıl söylüyor? Yorumlama= Bunun anlamı ne? Etkisi ne?” İyi bir yorumlama yalnızca metnin neyi nasıl, neden anlattığına odaklanmaz, aynı zamanda okur üzerindeki etkisine ve bağlama da yer verir. Buradaki bağlam, metindeki ipuçlarından doğar. Metnin türü, anlatının yapısı, amacı ve hedef kitlesi, dil ve üslup özellikleri bu bağlamı kurmaya yardımcı olur.